Karadeniz’de son dönemde artan gemi saldırıları, yalnızca bölgesel güvenliği değil, küresel ticaretin görünmeyen ama en kritik unsurlarından biri olan deniz sigortacılığını da doğrudan etkiliyor. Türk P&I Sigorta A.Ş. Genel Müdürü Ufuk Teker, NTV’de Noyan Doğan’ın hazırlayıp sunduğu Bakış programında, Karadeniz’de yaşanan saldırıların arka planındaki sigorta korumasını, harp risklerini, ambargo rejimini ve çevresel sorumlulukları tüm boyutlarıyla değerlendirdi.
Programda konuşan Teker, Karadeniz’de Türk sahipli gemilerin de hedef alınmasının, deniz ticaretinde jeopolitik risklerin artık soyut bir tehdit olmaktan çıkıp fiili bir sigorta krizine dönüştüğünü ortaya koyduğunu söyledi.
Jeopolitik belirsizlik, deniz sigortacılığının bir numaralı riski
Dünya deniz sigortacılığının tarihsel olarak doğa kaynaklı risklere odaklandığını hatırlatan Teker, son 2–3 yılda risk algısının tamamen değiştiğini vurguladı. İklim değişikliğinin bile önüne geçen yeni risk başlığının jeopolitik belirsizlik olduğunu belirten Teker, “Bugün dünya deniz sigortacıları için en üst sıradaki risk, artık savaşlar ve siyasi istikrarsızlık” dedi.
Bu belirsizliğin yalnızca Ukrayna–Rusya savaşıyla sınırlı olmadığını ifade eden Teker, İsrail–Gazze çatışması, Aden Körfezi’nde Yemenli grupların (Husiler) ticari gemilere yönelik füze ve drone saldırıları nedeniyle Kızıldeniz ve Süveyş Kanalı kullanımının yüzde 60’a varan oranlarda düştüğünü, bunun da onlarca milyar dolarlık ekonomik kayıp yarattığını hatırlattı.
Karadeniz’de saldırılar sigorta sistemini zorluyor
Son aylarda Karadeniz’de, insansız deniz araçları, dronlar ve füzelerle yapılan saldırıların ticari filoları doğrudan hedef aldığını belirten Teker, Ukrayna–Rusya savaşı başladığında onlarca geminin limanlarda “detainment” olarak adlandırılan şekilde hapis kaldığını, bunun da sigortacılar açısından milyarlarca dolarlık maliyet yarattığını söyledi.
Karadeniz’de ilk olarak bir Türk bayraklı geminin Rus limanında dronlarla vurulduğunu, Türkiye’ye LPG taşıyan bir geminin saldırıya uğradığını hatırlatan Teker, bu olayların deniz sigortacılığı açısından alarm niteliği taşıdığını vurguladı.
Harp ve grev sigortaları kritik hale geldi
Deniz sigortacılığının temel olarak gövde sigortaları ve sorumluluk sigortaları (P&I) olmak üzere iki ana başlıkta ele alındığını belirten Teker, harp risklerinin bu sistemin dışında ve ek teminatlarla güvence altına alındığını söyledi.
Armatörlerin yıllık harp ve grev sigortaları satın aldığını, ancak politik olarak istikrarsız bölgelerde seyir yapılması halinde Londra’daki harp komiteleri tarafından belirlenen sefer sahaları için 7 ya da 14 günlük ek teminat alınması gerektiğini ifade eden Teker, Karadeniz’in kuzeyinin bugün itibarıyla savaş bölgesi olarak tanımlandığını ve bu bölgeye giden gemiler için ek primler uygulandığını dile getirdi.
Türkiye’nin karasularının harp ve grev bölgesi olarak tanımlanmadığını vurgulayan Teker, saldırıların karasularına çok yakın bölgelerde yaşanmasının ülke güvenliği açısından son derece hassas sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekti.
Ambargo rejimi sigorta korumasını sakatlıyor
Karadeniz’deki en kritik sorunun, G7 ülkelerinin Rusya’ya karşı uyguladığı ambargo rejimi olduğunu vurgulayan Teker, özellikle petrol, petrokimya, demir-çelik ve türev ürünlerin taşınmasının sigorta teminatlarını ciddi biçimde riske attığını söyledi.
“Eğer bir gemi ambargolu bir yük taşıyorsa, sigorta teminatı sakatlanır” diyen Teker, sigortacının bu durumda teminat sağlamaktan imtina edebileceğini belirtti. Reasürans sisteminin de aynı ambargo rejimine tabi olması nedeniyle, bu tür risklerin alternatif bir sigorta mekanizmasıyla karşılanmasının fiilen mümkün olmadığını ifade etti.
Bu durumun özellikle Türkiye kıyıları açısından büyük bir çevresel risk taşıdığına dikkat çeken Teker, olası bir çevre felaketinde masum taraf olan kıyı ülkelerinin çok ciddi sonuçlarla karşılaşabileceğini vurguladı.
Çevre kirliliğinde çok katmanlı sigorta sistemi
Petrol kirliliğinin en ağır sonuçlar doğuran risklerden biri olduğunu ifade eden Teker, bu alandaki uluslararası sigorta ve fon mekanizmalarını da ayrıntılarıyla anlattı. Türkiye’nin, Uluslararası Petrol Kirliliği Tazmin Fonu’na (IOPC Fund) taraf ülkeler arasında yer aldığını belirten Teker, P&I sigortacılarının geminin tonajına göre belirlenen sorumluluk limitine kadar teminat sağladığını söyledi.
Bu limitlerin aşılması halinde önce ülke fonlarının, ardından ek uluslararası fonların devreye girdiğini ifade eden Teker, sistemin milyar doların üzerinde teminat sağlayabilecek kapasitede olduğunu, ancak ambargolu yüklerin bu mekanizmayı da işlevsiz hale getirebildiğini vurguladı.
“Sigortasız gemi düşünülemez ama risk taşınamaz hale geliyor”
Dünya deniz ticaretinde büyük sermayelerin sigortasız hareket etmesinin mümkün olmadığını vurgulayan Teker, Karadeniz’de yaşanan saldırıların sürdürülebilir olmadığını söyledi. Bölge için uygulanan kısa süreli harp primlerinin 2–3 katına çıktığını, riskin artması halinde bu primlerin 10, 20 hatta 30 katına kadar yükselebileceğini ifade etti.
Bu durumun navlun fiyatlarını yukarı çektiğini ve nihayetinde mal fiyatlarına enflasyon olarak yansıdığını dile getiren Teker, “Deniz ticareti durursa dünyanın yarısı açlıktan, yarısı soğuktan ölür” sözleriyle riskin boyutunu özetledi.
Sivil denizcilerin savunmasız olduğunu belirten Teker, çatışmaların denizciliği daha fazla etkilemesi halinde gemilerin riskli bölgelere gitmekten kaçınacağını, bunun da küresel ticaret için son derece tehlikeli bir tablo yaratacağını vurguladı.
Primler artıyor, ticaret baskı altında
Karadeniz’de vurulan gemilerin bir kısmının sigortalı olduğunu, ancak sürecin son derece dinamik ilerlediğini belirten Teker, art arda yaşanan saldırıların sigortacılar açısından taşınabilir risk sınırlarını zorladığını söyledi. Sürekli hasar üreten bölgelerde sigorta maliyetlerinin katlanarak artmasının kaçınılmaz olduğunu belirten Teker, bu durumun hem armatörleri hem de ticareti baskı altına aldığını sözlerine ekledi.
