Global insan kaynakları danışmanlığı şirketi Mercer ile sigorta ve risk yönetimi alanında faaliyet gösteren Marsh’ın ortak markası Mercer Marsh Benefits (MMB), “2025 Mavi Yaka Yan Haklar Trendleri Raporu”nu yayımladı. Türkiye genelinde 200’ü aşkın firmanın katılımıyla hazırlanan rapor, mavi yaka çalışanların demografik yapısındaki değişimi, yan hak uygulamalarını ve işverenlerin bu alandaki eğilimlerini ortaya koyuyor.
Rapora göre mavi yaka çalışanların yaş ortalaması 36,3, kıdem yılı ortalaması ise 7,2 yıl. Katılımcı şirketlerde mavi yakalıların yüzde 80’i erkek, yüzde 20’si kadın. Ancak kadın oranı özellikle perakende (%42,3), hizmet (%32,4), holding (%31) ve ilaç-sağlık (%30,4) sektörlerinde hızla artıyor.
Eğitim düzeyinde de dikkat çekici bir yükseliş var. Mavi yaka çalışanların %25’i lise, %13’ü meslek yüksekokulu, %11’i ise üniversite mezunu. Geçtiğimiz yıl bu oran %8,9 seviyesindeydi. Uzmanlara göre bu artış, üretim ve hizmet sektörlerinde teknik becerilere dayalı pozisyonların çoğalmasıyla birlikte, nitelikli iş gücü ihtiyacının da yükseldiğini gösteriyor.
2024’te ortalama 797 yeni mavi yaka işe alındı
MMB’nin araştırmasına göre 2024 yılında şirketler ortalama 797 mavi yaka çalışan işe aldı. Perakende, teknoloji, havacılık ve lojistik sektörleri en fazla istihdam yaratan alanlar oldu.
Çalışan bağlılığını en çok etkileyen unsurlar arasında ise ücret politikası ve yan hak uygulamaları başı çekiyor. Şirketler, üretim hedefleri ve devamsızlık oranlarına göre farklı prim modelleri geliştirmeye devam ediyor.
İşten ayrılma nedenlerinin başında ücret geliyor
Mavi yakalı çalışanların işten ayrılma nedenleri arasında ilk sırada baz ücret (%64) bulunuyor. Bunu çalışma koşulları (%26), devamsızlık (%17), yan haklar (%17) ve bölgesel dinamikler (%17) izliyor. Devamsızlığı azaltmak için şirketlerin büyük bölümü devam ödülü, disiplin uygulaması, uyarı sistemi gibi politikaları devreye alıyor.
Yan haklarda beyaz ve mavi yaka farkı sürüyor
Şirketlerin %66’sı, beyaz yaka ve mavi yaka çalışanlar arasında yan haklarda hâlâ fark olduğunu belirtiyor. En sık sunulan yan haklar arasında dini bayram yardımı (%57), evlilik yardımı (%54), doğum yardımı (%53), yakacak yardımı (%40) ve cenaze yardımı (%38) bulunuyor. Ancak esnek çalışma saatleri uygulaması neredeyse hiç yok; şirketlerin %95’i bu hakkı mavi yakalılara sunmuyor.
Sağlık sigortası ve BES katılımı düşük seviyede
Artan sağlık maliyetleri karşısında mavi yakalılar için özel sağlık sigortası ihtiyacı artarken, şirketlerin yalnızca %14’ü bu alanda kapsamlı bir plan sunuyor. Mevcut özel sağlık sigortalarının %55’i yalnızca çalışanı, %45’i ise eşi ve çocuklarını da kapsıyor.
Öte yandan şirketlerin %78’i mavi yaka çalışanlara işveren katılımlı bireysel emeklilik (BES) planı sunmazken, %64’ünde de ferdi kaza sigortası bulunmuyor.
“Mavi yaka yatırımı, verimliliğin ve refahın anahtarı”
Mercer Marsh Benefits Türkiye Ülke Lideri Fuat Ünal, raporun bulgularını değerlendirerek şu açıklamayı yaptı:
“Mavi yaka çalışanlar, üretimden hizmete, lojistikten teknolojiye kadar birçok sektörün temel taşını oluşturuyor. Raporumuz, bu çalışanlara yapılan yatırımın verimlilik ve refah açısından ne kadar kritik olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Beyaz ve mavi yaka arasında hâlen süren yan hak farkları, şirketlerin üzerinde çalışması gereken bir alan. Eğitim olanaklarının artması, üniversite mezunu mavi yaka oranındaki yükseliş ve kadın çalışan katılımındaki artış, daha kapsayıcı politikaların yaygınlaştığını gösteriyor. Adil yan haklar, yalnızca çalışan memnuniyetini değil, üretim kalitesini ve iş güvenliğini de doğrudan etkiliyor.”
MMB’nin raporu, Türkiye’de mavi yaka çalışan profilinin dönüşüm sürecinde olduğunu gösteriyor. Artan eğitim seviyesi, yükselen kadın istihdamı ve yan haklara dair beklentiler, şirketleri daha eşitlikçi ve sürdürülebilir insan kaynakları politikaları geliştirmeye zorluyor.
