Bireysel Emeklilik Sistemi’nin (BES) birçok gelişmiş ülkeye kıyasla halen çok genç olduğunu belirten Allianz Türkiye Hayat Sigortaları ve Bireysel Emeklilik Genel Müdür Yardımcısı Fisun Koç Doğan, kurulduğu yıllarda bir tasarruf sistemi özelliği ön plandayken, geçen 22 yılda uzun vadeli ortalama getirileriyle enflasyonun üzerinde getiri sağlayan bir sisteme dönüştüğünü söyledi. Doğan, bundan sonrasında da emeklilikte ikinci gelir sağlayan bir sistem özelliğinin daha çok öne çıkmasını beklediklerini kaydetti.
Türkiye’nin demografik yapısındaki değişimin bireysel emeklilik sistemini daha önemli kıldığını vurgulayan Doğan, “Çünkü sosyal güvenlik üzerindeki yük artıyor. Allianz’ın bu yıl üçüncüsünü yayımladığı Küresel Emeklilik Raporu’nda aralarında Türkiye’nin de olduğu 71 ülkenin emeklilik sistemi analiz ediliyor ve Türkiye’nin Avrupa’ya kıyasla genç nüfusunun büyük bir değer ve potansiyel olduğu belirtiliyor. Ancak raporda düşük özel tasarruf oranlarına da dikkat çekiliyor ve emeklilik fonlarının sürdürülebilir bir şekilde genişletilmesi gerektiği de vurgulanıyor. Bu perspektiften baktığımızda yatırım fonlarındaki çeşitliliğin, BES’e göre daha fazla olduğunu görüyoruz. Sistemde kalıcılığı ve sürekliliği sağlamak için her kesimden insanın sisteme girmesini teşvik edecek çeşitliliği de sunmamız gerekiyor” dedi.
BES’in Otomatik Katılım Sistemi dahil 1,5 trilyon TL’ye yakın fon büyüklüğüne, 17 milyonu aşan katılımcıya ulaştığını hatırlatan Doğan, Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi’nin (TES) sisteme çok büyük güç sağlayacağına belirterek şunları söyledi: “Bu yılın son çeyreğindeki en büyük beklentimiz TES düzenlemelerinin netleşmesi. TES kurgulanırken sistemin başarısını etkileyecek en önemli faktörleri; işveren katkısının varlığı ve seviyesi, sistemdeki birikimlerin zorunlu nedenler dışında çekilememesi, tüm varlık sınıflarını kapsayan fon çeşitliliğinin sağlanması ile birikimlerin getirisinin artırılması, sistemin operasyon süreçlerinin SGK ile entegre bir şekilde yürütülerek işverenlere kolaylık sağlanması olarak görüyoruz. TES ile sektöre kazandırılacak uzun vadeli yatırımlar, yalnızca bireysel emeklilik fonlarının büyümesine değil, aynı zamanda ülke ekonomisinin sürdürülebilirliğine de katkı sağlayacak. Yeterlilik ve sürdürülebilirlik perspektifinden bakıldığında olmazsa olmazımız olan TES ile de büyümenin tabana yayılarak gerçekleşeceğini düşünüyoruz.
Emeklilik sistemindeki bu düzenlemeler ve hedeflenen büyümenin, sistemin daha geniş kitlelere ulaşmasını ve tasarruf bilincinin artmasını sağlayacak ve sistemin kapsamının genişletilmesiyle, sistemin finansal piyasalardaki rolü güçlenecektir. İyi bir farkındalık yaratarak TES’in başarılı ve güçlü bir başlangıç yapması için, ilgili tüm paydaşların TES üzerinde uzlaşı sağlayarak sistemin hayata geçmesinin önemli olacağına inanıyoruz.”
Yeterli birikim yoksa “fakir yaşlanma” sorunu kaçınılmaz
Türkiye’nin artık orta yaşlı ve yaşlı nüfusu yükselen bir ülke olduğunu dile getiren Doğan, bu değişimin etkilerini şu şekilde anlattı: “2007 yılında erkeklerde ortanca yaş 27, kadınlarda ise 29 civarındaydı. 2024 yılı TÜİK istatistiklerine baktığımızda, Türkiye’nin yaş yapısındaki değişim çarpıcı boyutlara ulaştı. Ülkenin ortanca yaşı 2024’te 34,4’e yükselirken, bu rakam erkeklerde 33,7, kadınlarda ise 35,2 olarak gerçekleşti. Kabaca, ortanca yaşımız 6-7 yıl yaşlandı. Emeklilik yaşındaki her 100 kişiye karşılık çalışma çağındaki kişi sayısını gösteren yaşlı bağımlılık oranının (OADR) gelecekteki gelişimi, ülkeden ülkeye önemli ölçüde farklılık gösteriyor. Çoğu sanayileşmiş ülkede, OADR’nin genel seviyesi endişe kaynağı olurken, birçok gelişmekte olan ülkede ise yaşlanmanın hızlı seyri kaygı verici. Türkiye, hızla yaşlanan bir nüfusa doğru gidiyor. Türkiye’de 65+ nüfus, son 5 yılda %20,7 arttı. Yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki oranı 2024 sonu itibari ile %10,6 seviyesine ulaştı. (2019 sonunda bu oran %9,4 olarak hesaplanmıştı). Yıllara göre 65+ nüfusun toplam nüfusa oranının hızla artmaya devam edeceği öngörülüyor.
16 milyonu aşkın emekli nüfusumuz var. Doğurganlık oranlarının düşmesi ve yaşam süresinin uzaması, emekli nüfusunun da artması anlamına geliyor. Yaşlanan nüfus, sosyal güvenlik sistemine ve kamu maliyesine ciddi baskı oluşturuyor. Eğer bireylerin emeklilik döneminde yeterli tasarrufu olmazsa, büyük bir “fakir yaşlanma” sorunu kaçınılmaz. Bunun sonucu olarak aktüeryal aktif/pasif dengesi de bozuluyor. 2024 yıl sonu verilerine göre 1 emekli maaşını 1,6 çalışan finanse ediyor. Bununla birlikte Net Asgari Ücret 2001 yılından bu yana 62 kat artarken, Emekli maaşları 20 kat artış göstermiş durumda. 2001’de en düşük emekli maaşı, yaklaşık asgari ücretin 1,5 katı iken 2025 yılına geldiğimizde en düşük emekli maaşı asgari ücretin %65’ine tekabül ediyor. Sosyal Güvenlik Sistemi’nin sürdürülebilirliğini sağlamak da çok önemli. Bizim özel sektör olarak üzerimize düşen asıl görev toplumdaki her bir bireye emeklilik dönemine yönelik yatırımı ve tasarrufları artırma bilincini verebilmek.”
BES, ekonomik istikrar bireylerin refahı için elzem
Bununla birlikte Allianz’ın Küresel Emeklilik Raporuna göre Türkiye’de bakıma ihtiyacı olan yaşlı nüfus oranının önümüzdeki 25 yıl içinde yüzde 15’ten yüzde 35’e çıkmasının beklendiğine dikkat çeken Doğan, “Türkiye’de çoğu emekli için emeklilik maaşları, çalışma hayatındaki son kazançlarının oldukça altında kalıyor ve bu durum da mevcut yaşam standartlarını korumakta zorlanmalarına neden oluyor. Kademeli iyileştirmeler ve fon destekli modellerin geliştirilmesi ile emeklilik sisteminin uzun vadeli güvenliğini ve yeterliliğini artırabiliriz. Enflasyonist bir ortamda hiçbir şey yapmıyorsanız ve yerinizde sayıyorsanız, geriye gidiyorsunuz demektir. Bu nedenle asıl konu, yatırımları doğru yönetebilmek olmalı. BES gibi uzun vadeli bireysel tasarruf mekanizmalarının yaygınlaşması, hem ekonomik istikrar hem de bireylerin finansal refahı için elzem. Bununla birlikte finansal okuryazarlığın yaygınlaştırılması, tasarrufları artırmada kilit rol oyuyor” şeklinde konuştu.
