Kredi sigortası kuruluşu Coface ile OEM’in (Tehdit Altındaki ve Yeni Ortaya Çıkan Meslekler Gözlemevi) hazırladığı yeni rapor, yapay zekânın iş gücü piyasasında henüz tam olarak görünmese de etkisini hissettirmeye başladığını ortaya koydu. Özellikle giriş seviyesindeki işler başta olmak üzere bazı mesleklerde dönüşüm sinyalleri güçleniyor.
Rapora göre, yapay zekâ artık sadece rutin ve fiziksel işleri değil; karmaşık, bilişsel ve yüksek beceri gerektiren görevleri de hedef alıyor. Bu durum, iş dünyasında köklü bir değişimin kapısını aralıyor.
Meslekler görevlerine ayrılarak incelendi
Araştırmada 923 meslek detaylı şekilde analiz edildi. Her meslek, yaptığı görevler üzerinden tek tek incelenerek yapay zekâya ne kadar açık olduğu ölçüldü. Bu yöntemle, daha önce gözden kaçan risk alanlarının daha net ortaya konduğu belirtildi.
Çalışma, yapay zekânın etkisini bugünden ziyade geleceğe dönük senaryolarla ele alıyor. Ancak net bir istihdam kaybı tahmini yapılmıyor; çünkü yeni iş alanlarının oluşması ve teknolojinin kullanım hızına dair belirsizlikler sürüyor.
En büyük risk beyaz yakada
Rapora göre, yapay zekâdan en çok etkilenecek alanlar mühendislik, bilgi teknolojileri, finans, hukuk ve idari işler gibi bilgi yoğun meslekler olacak. Bu alanlarda işlerin dörtte birinden fazlası otomasyona açık hale gelmiş durumda.
Her sekiz meslekten birinde, görevlerin en az yüzde 30’u otomasyona açık bulunuyor. Bu oran, mesleklerde ciddi bir dönüşümün başladığı eşik olarak kabul ediliyor.
Buna karşılık, üretim, inşaat, ulaşım, temizlik ve yeme-içme gibi fiziksel emek ya da yoğun insan etkileşimi gerektiren işlerde risk daha düşük. Bu alanlarda otomasyona açık görev oranı genellikle yüzde 10’un altında kalıyor.
Türkiye düşük risk grubunda
Ülkeler arasında da önemli farklar bulunuyor. Türkiye’de otomasyona açık iş oranı yaklaşık yüzde 12 seviyesinde. Bu oran, bilgi yoğun ekonomilere sahip ülkelere kıyasla daha düşük.
Örneğin Birleşik Krallık’ta bu oran yüzde 20’ye yaklaşıyor. Bunun nedeni, gelişmiş ekonomilerde bilişsel ve ofis temelli işlerin daha yaygın olması olarak gösteriliyor.
Türkiye ise daha çok hizmet, ticaret, inşaat ve ulaşım gibi alanların ağırlıkta olduğu bir istihdam yapısına sahip olduğu için görece daha az etkileniyor.
Yeni riskler kapıda
Raporda, yapay zekânın etkisinin sadece istihdamla sınırlı kalmayacağına da dikkat çekiliyor. Teknolojinin yaygınlaşmasıyla birlikte:
- Gelirin iş gücünden sermayeye kayabileceği
- Vergi gelirlerinin azalabileceği
- Eğitim ile iş güvencesi arasındaki bağın zayıflayabileceği
- Büyük teknoloji şirketlerine bağımlılığın artabileceği
gibi yeni risklerin ortaya çıkabileceği vurgulanıyor.
İşlerin doğası değişiyor
Coface raporuna göre, yapay zekâ iş dünyasının kenarında değil, tam merkezinde yer almaya başladı. Özellikle bugüne kadar “güvenli” kabul edilen beyaz yaka mesleklerde dönüşüm hızlanıyor.
Uzmanlara göre, bu süreçte öne çıkacak beceriler ise teknik bilgiden çok; uyum sağlama, analiz yapma ve yapay zekâyı etkin kullanabilme olacak.
